Στιγμιότυπο από συγκέντρωση εργατών με μαύρες σημαίες κατά τη διάρκεια απεργίας στην Ελευσίνα (1910-1930) // Αρχείο Π. Πουλίδη – Αρχείο ΕΡΤ Α.Ε.

Η απεργία του 1936

Ο Χάρος είχε βγει παγανιά την άνοιξη του 1936 και θέριζε τους πολιτικούς σαν στάχυα. Μέσα σε λίγες εβδομάδες έφυγαν από τη ζωή πολλοί πρωταγωνιστές της πολιτικής σκηνής του τόπου (Κονδύλης, Βενιζέλος, Δεμερτζής, Τσαλδάρης) ενώ η ελληνική κοινωνία αντιμετώπιζε το αδιέξοδο των εκλογών της 26ης Ιανουαρίου 1936: κανένα κόμμα δεν είχε εξασφαλίσει την πλειοψηφία και οι κομμουνιστές έγιναν ρυθμιστές των εξελίξεων. Το ενδεχόμενο συνεργασίας τους με τους Φιλελευθέρους άνοιξε τον δρόμο για την άνοδο στην εξουσία του Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος εκμεταλλεύτηκε μια ψευδή φήμη περί επικείμενης κομμουνιστικής εξέγερσης για να επιβάλλει δικτατορία. Μέσα σε αυτό το κλίμα πόλωσης και αστάθειας, οι εργάτες της Ελευσίνας ξεσηκώθηκαν για να διεκδικήσουν βασικά δικαιώματα.

Φοίνικας από τις στάχτες

Είχαν περάσει επτά χρόνια από την τελευταία μεγάλη απεργία στην Ελευσίνα. Τα γεγονότα του 1929 είχαν σημαδέψει την πόλη αλλά το τοπικό εργατικό κίνημα είχε εκφυλιστεί, καθώς οι πρωτεργάτες είχαν πάρει τον δρόμο της εξορίας ή είχαν επιλέξει τη σιωπή. Σιγά σιγά όμως τα εργατικά σωματεία άρχισαν να αναδιοργανώνονται. Το 1934 ιδρύθηκε το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Ελευσίνας – Δυτικής Αττικής και ο Νίκος Ζαχαριάδης εκλέχθηκε Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ. Με αυτή την ιδιότητα επισκέφτηκε αρκετές φορές την Ελευσίνα προκειμένου να συμβάλλει στην αναγέννηση του εργατικού κινήματος. Η πόλη ήταν πρόσφορο έδαφος καθώς τα εργοστάσιά της απασχολούσαν χιλιάδες εργάτες (πάνω από 3000 σύμφωνα με την απογραφή του 1928). 

Οι πρώτες κινήσεις

Στις 9 Μαρτίου 1936 ξεκίνησε απεργία στα εργοστάσια «Βότρυς» και «Κρόνος» με αίτημα την απόδοση στους εργάτες εκατοντάδων χιλιάδων δραχμών που είχαν παρακρατήσει παράνομα οι εργοστασιάρχες. Η κινητοποίηση έληξε στις 21 Απριλίου χωρίς να δοθεί λύση, καθώς οι πιο συντηρητικοί συνδικαλιστές υποστήριζαν ότι η απεργία δεν μπορούσε να έχει΄αποτέλεσμα όσο η χώρα παρέμενε ακυβέρνητη. Παράλληλα, όμως, είχαν ξεσηκωθεί οι εργαζόμενοι του «Τιτάνα» και του «Ελαιουργείου» για να διεκδικήσουν την αύξηση του μισθού τους, την επαναφορά απολυμένων εργατών και την παροχή καλύτερης υγειονομικής περίθαλψης. Η αστυνομία διέλυσε με τη βία μία συγκέντρωση και τραυμάτισε τρεις εργάτες.

Το καρότο και το μαστίγιο

Οι επικεφαλής αυτής της κινητοποίησης αντιμετώπισαν τη δικαιοσύνη αλλά αθωώθηκαν. Εκατοντάδες εργάτες (πάνω από 1200 στο αποκορύφωμα της κινητοποίησης) συνέχιζαν την απεργία, ενώ οι εργαζόμενοι στον «Βότρυ» και τον «Κρόνο» τους ενίσχυαν οικονομικά. Στις 25 Μαΐου το κοινοτικό συμβούλιο αποφάσισε να διαθέσει 20.000 δραχμές από τον κοινοτικό προϋπολογισμό υπέρ των απεργών, ένα ποσό που αντιστοιχούσε μόλις σε 300 ημερομίσθια και συνεπώς ήταν παντελώς αναντίστοιχο με τις ανάγκες των εργατών, που συνέχιζαν τον αγώνα για πάνω από έναν μήνα. 

Πολλά καταστήματα στην πόλη είχαν κλείσει, καθώς οι οικογένειες των απεργών δεν μπορούσαν να αγοράσουν ούτε τα στοιχειώδη. Σημειώνονταν συχνές μικροσυμπλοκές με την αστυνομία και αρκετοί εργάτες συλλαμβάνονταν με ή χωρίς αιτιολογία. Ο ιδιοκτήτης του «Τιτάνα» Νικόλαος Κανελλόπουλος (ο οποίος ήταν και Υπουργός Οικονομίας, Συγκοινωνιών και Εργασίας!) πρόσφερε μικρές αυξήσεις στους απεργούς (2-3 δραχμές). Συγχρόνως έκανε έξωση σε 13 εργατικές οικογένειες που έμεναν στα οικήματα της εταιρείας γιατί δεν είχαν πληρώσει το νοίκι του περασμένου μήνα και καλούσε απεργοσπάστες από άλλα εργοστάσια της Ελευσίνας και του Πειραιά.

Με φορτηγά και με βαπόρια

Οι απεργοί (στους οποίους είχαν πλέον προστεθεί και οι λιμενεργάτες) έδωσαν πραγματικό αγώνα για να εμποδίσουν την είσοδο των απεργοσπαστών στα εργοστάσια. Στις 13 Ιουνίου οι απεργοσπάστες προσπάθησαν να μπουν στον «Τιτάνα» κρυμμένοι στην καρότσα ενός φορτηγού αλλά οι απεργοί μπλόκαραν τον δρόμο με βαρέλια. Την επόμενη μέρα νέα ομάδα εργατών από τον Πειραιά προσπάθησε να προσεγγίσει το εργοστάσιο με φορτηγίδα αλλά οι απεργοί κύκλωσαν το καράβι με βάρκες και εμπόδισαν την αποβίβασή τους. Οι υπεύθυνοι του εργοστασίου προσπάθησαν να εξουδετερώσουν τους απεργούς αφαιρώντας τα μοτέρ και τα κουπιά από τα πλεούμενα στο λιμάνι, ενώ παράλληλα έκαιγαν σακιά από τσιμέντα προκειμένου να βγαίνει καπνός από τις καμινάδες και να νομίζουν οι απεργοί ότι ο κόπος τους πάει χαμένος. Ήταν επίσης συνεχείς οι συγκρούσεις αστυνομικών και εργατών, με αποτέλεσμα τον τραυματισμό ή τη σύλληψη δεκάδων Ελευσινίων. 

Η ταβέρνα του Μαρούγκα

Η απεργία έληξε στις 17 Ιουνίου.Ο αγώνας των 54 ημερών ήταν μία περιφανής νίκη για το εργατικό κίνημα της Ελευσίνας και την ίδια την κοινωνία της πόλης. Οι εργάτες πέτυχαν αύξηση του κατώτατου ημερομισθίου από τις 52 στις 60 δραχμές, την οικονομική ενίσχυση του ταμείου περίθαλψης και την απομάκρυνση όλων των απεργοσπαστών. Αντιμετώπισαν τους απεργοσπάστες, την έφιππη χωροφυλακή…ακόμα και τις κανονιές που έριξε για εκφοβισμό ένα σκάφος του πολεμικού ναυτικού στα ανοιχτά του λιμανιού. Πολλοί Ελευσίνιοι στήριξαν τους απεργούς ψυχολογικά και οικονομικά. Ο Παναγιώτης Μαρούγκας μάλιστα, που είχε μπακαλοταβέρνα στα Συμιακά, είχε βγάλει στον δρόμο βαρέλι με μαύρες ελιές, πανέρι με ψωμί και ποτήρια κρασί για τους απεργούς, ενώ έδινε βερεσέ τα αναγκαία στις οικογένειές τους. Το εργατικό κίνημα της Ελευσίνας είχε επανέλθει δριμύτερο…αλλά η δικτατορία του Μεταξά, που επιβλήθηκε λίγες εβδομάδες αργότερα, το έπνιξε στα σπάργανα.

Βιβλιογραφία

Γιαγτζόγλου-Αντωνιάδου, Γεωργία (1997). «Τα εργοστάσια της Ελευσίνας» στο Συλλογικό (1999). Πρακτικά Ζ’ Συμποσίου Ιστορίας & Λαογραφίας Αττικής, Ελευσίνα 28 Μαΐου – 1 Ιουνίου 1997. Ελευσίνα: Δήμος Ελευσίνος.

Καλομενίδης, Γιάννης (2006). Βιομηχανικές αναμνήσεις, Ελευσίνα: Δήμος Ελευσίνας.

Μαργαρίτη, Σπυριδούλα (2017). Η βιομηχανική κληρονομιά της Ελευσίνας, Ελευσίνα: Δήμος Ελευσίνας.

Μπελαβίλας, Νίκος (2011). Βιομηχανική κληρονομιά στην Ελευσίνα και στο Θριάσιο Πεδίο, Αθήνα: Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς.

Σφυρόερας, Βασίλειος (2005). Ιστορία της Ελευσίνας: Από τη Βυζαντινή περίοδο μέχρι σήμερα, Ελευσίνα: Δήμος Ελευσίνας.

Τσουκαλάς, Γεώργιος (2010). Στιγμές του εργατικού κινήματος: Ελευσίνα 1924-1976, Ελευσίνα: Εργατικό Κέντρο Ελευσίνας – Δυτικής Αττικής (ΕΚΕ-ΔΑ).

Clogg, Richard (2012). Σύντομη ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, Αθήνα: Εκδόσεις Καρδαμίτσα.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Οι ιστορίες της Ελευσίνας στο email σας!


Εγγραφείτε στο newsletter και διαβάστε τις πριν από όλους.

Δεν θα γνωστοποιήσουμε ποτέ τα προσωπικά σας στοιχεία σε τρίτους.

Σχετικά άρθρα


Από τη Δήμητρα στην Παναγία

Με τον ερχομό του χριστιανισμού η Παναγία παρέλαβε από τη Δήμητρα την ευθύνη προστασίας των αγροτών του Θριάσιου Πεδίου. Στις 20 Νοεμβρίου, στο εκκλησάκι της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας, θα αναβιώσει το έθιμο της ευλογίας του άρτου, μία μοναδική παράδοση που ελπίζουμε να αναγνωριστεί σύντομα ως στοιχείο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Το αρχαίο υδραγωγείο

Η Ελευσίνα κατέχει το ρεκόρ για την υψηλότερη θερμοκρασία που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη. Όταν το θερμόμετρο χτυπάει κόκκινο το νερό αποτελεί την ύψιστη πολυτέλεια και το ρωμαϊκό υδραγωγείο μαρτυρεί τις ακατάπαυστες προσπάθειες αυτοκρατόρων και ντόπιων να εξασφαλίσουν το νερό που χρειάζονται.

test

Ο Άγιος Ζαχαρίας της Ελευσίνας

Όταν η Δήμητρα αναχώρησε για τελευταία φορά από την Ελευσίνα, εμπιστεύτηκε την πόλη και τους κατοίκους της σε έναν νέο άγιο, το εκκλησάκι του οποίου έγινε μία πολύτιμη κιβωτός που διαφυλάσσει τη μακραίωνη ιστορία αυτού του τόπου.